γνώριζαν ότι αν δεν μπορούσαν να νικήσουν, όφειλαν να πεθάνουν

Εάν επρόκειτο να το κρατάμε «μανιάτικο», έπρεπε να βλέπουμε τους Καταλανούς σαν εχθρούς μ’ αυτά που τραβήξαμε, που τράβηξε η Φραγκοκρατούμενη Ελλάδα, από τους Καταλανούς για τρεις γενιές, και απ’ τους Φράγκους βεβαίως, κι όχι μόνο από τους Τούρκους.

Ομως απ’ την ιστορία διδασκόμαστε. ΔΕΝ παθιαζόμαστε ούτε αρνητικά ούτε θετικά. Βλέπουμε ποια ήταν τα σωστά που έφεραν επιτυχίες, δόξα και μεγαλείο. Ποια ωφέλησαν το λαό μας και κυρίως την Ανθρωπότητα, και ποια έβλαψαν ή κατέστρεψαν.

Οι Καταλανοί λοιπόν αφού έδιωξαν τους Άραβες από τη Βόρεια Ιβηρική, οργανώθηκαν σε μισθοφορική στρατιωτική εταιρεία, την περίφημη «Καταλανική εταιρεία» με ιδιότυπη δημοκρατική οργάνωση και ικανά και εμπειροπόλεμοι μέλη και οπλαρχηγούς – πρόμαχους και αρχηγούς (ανταλίντες).

Αρχικά μισθώθηκαν από το βασιλιά της Σικελίας, το 1276 έως το 1285 και διακρίθηκαν σ’ αυτόν τον εννιάχρονο πόλεμο με την ανδρεία τους και τη μαχητικότητά τους ώστε ο βασιλιάς της Σικελίας να επιβληθεί στους αντιπάλους του.

Μετά τη λήξη των πολέμων αυτών (1302) τα πλήθη των μισθοφόρων Καταλανών απολύθηκαν και έμειναν άνεργα και άνευ μισθών, ώστε να καθίστανται πλέον επικίνδυνα για την περιοχή. Η λύση βρέθηκε στην Ανατολή.

Κάπως πληροφορήθηκαν ότι ο Ανδρόνικος Β’ Παλαιολόγος του Βυζαντίου είχε προβλήματα με στίφη Τούρκων στρατιωτών και ενέσκυψαν απρόσκλητοι στο Βυζάντιο.

Το Γενάρη του 1303 κατέπλευσε στην Κωνσταντινούπολη ο Ρογήρος με 8.000 οπλίτες της «Καταλανικής εταιρείας» για να προσφέρει αυτόκλητος τις υπηρεσίες του στον Βυζαντινό Αυτοκράτορα. Μετά από λίγο κατέπλευσε άλλο ένα μικρότερο σώμα Καταλανών, υπό τον ευγενή ιππότη Φερνάνδο Χιμένες, για να πολεμήσει κι αυτός τους Τούρκους.

Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Περιέβαλε με ιδιαίτερες τιμές τους αρχηγούς τους, του Ρογήρου μάλιστα τον έδωσε γυναίκα την ανιψιά του και του απένειμε τον τίτλο του Δούκα!

Υπήρξαν στη συνέχεια πολλές περιπετειώδεις εξελίξεις, πότε «τα ‘βρισκαν» οι Καταλανοί με τους Τούρκους αντί να τους πολεμήσουν, πότε τσακώνονταν μεταξύ τους ή με άλλους μισθοφόρους ή Φράγκους ή Γενοβέζους κι όταν έμεναν χωρίς δουλειά, το ‘ριχναν στο πλιάτσικο.

Είναι αυτό που λέει ο Μακιαβέλλι, στον ΗΓΕΜΟΝΑ για τους ξένους στρατούς, συμμάχους ή μισθοφόρους: «Τα ξένα όπλα ή γλιστρούν από πάνω σου, όταν τα χρειάζεσαι, ή σε βαραίνουν, ή σε πνίγουν»1. Τελικά ο Ανδρόνικος κατάφερε δύσκολα ν’ απαλλαγεί από αυτούς, στέλνοντάς τους στη Θράκη, όπου όμως δεν τελείωσαν οι περιπέτειες. Τελικά απαλλάχτηκε το Βυζάντιο όταν ο Φράγκος Δούκας της Αθήνας θέλησε να τους προσεταιριστεί2 για να πολεμήσει κι αυτός τους Τούρκους που τον παρενοχλούσαν 150 χρόνια πριν την άλωση της πόλης, αλλά και να επεκτείνει τις κτήσεις του στη Θεσσαλία και Ήπειρο. Κι όσο τους πλήρωνε και μάλιστα αδρά, όλα πήγαιναν καλά. Όταν όμως ο νέος Δούκας των Αθηνών Βάλθερος πέτυχε τους σκοπούς του, σταμάτησε να τους πληρώνει επί τέσσερις μήνες. Τι σκέφθηκε λοιπόν ο «εντιμότατος» Δουξ των Αθηνών; Κάλεσε να εμφανισθούν ενώπιόν του 200 επίλεκτοι ιππείς και 300 πεζοί και πλήρωσε σ’ αυτούς όλα τα οφειλόμενα. Παραχώρησε μάλιστα σ’ αυτούς επιπλέον και κτήματα, για να τους εξαγοράσει. Τους άλλους δε 8.000 της Μεγάλης εταιρείας, τους διέταξε να εγκαταλείψουν «αμελλητί» το δουκάτο. Η αλαζονική και πρόστυχη αυτή πράξη εξαγρίωσε τους Καταλανούς, που αποφάσισαν να δείξουν στο Δούκα «πόσα απίδια πιάνει ο σάκος». Ο δέ Βάλθερος ως Δούκας των Αθηνών, συγκάλεσε όλους τους δικούς του Βαρόνους για να εκφοβίσει τους Καταλανούς.

«Ουδέποτε το Δουκάτον είχεν ίδη τοιαύτην λαμπράν παράταξιν οία η συναθροισθείσα υπό την ηγεσίαν αυτού» λέει ο ιστορικός Ουΐλιαμ Μύλλερ στην εξιστόρησή του, σε μετάφραση Σπ. Λάμπρου (1926). Δεκατέσσερις χιλιάδες άνδρες παρέταξε ο Δούκας, έναντι 8.000 ανδρών της Καταλανικής εταιρείας.

Αλλά οι Καταλανοί ήταν μεν άγνωστοι σ’ αυτούς που αποτελούν την σιδηρόφρακτη ιπποτική στρατιά με τις πανοπλίες και τον ανάλογο βαρύ οπλισμό, αλλά ήταν πολύ εμπειροπόλεμοι, σκληροτράχηλοι και γνώριζαν ότι αν δεν μπορούσαν να νικήσουν, όφειλαν να πεθάνουν.

Την αξιομνημόνευτη ιστορική ημέρα της 15ης Μαρτίου 1311, για την ιστορία των Αθηνών και της Ελλάδας, γιατί σηματοδοτεί το πέρασμα από τη Φραγκοκρατία στην Καταλανοκρατία, οι δύο στρατοί αντιπαρατάχθηκαν στην τελματώδη πεδιάδα της Κωπαΐδας· προς βορρά οι Καταλανοί και στα Νότια οι Φράγκοι Ιππότες. Η πεδιάδα φαινόταν καταπράσινη, αλλά κάτω από το χορταράκι καραδοκούσε η ιλύς, το τέλμα της Κωπαΐδας, το οποίο είχαν φροντίσει να ενισχύσουν με εκτροπή του ποταμού οι Καταλανοί.

Φανταστείτε την εικόνα: στην κορυφογραμμή και στην πλαγιά του λόφου παραταγμένοι οι σιδηρόφρακτοι ιππότες, ένα πολύχρωμο μωσαϊκό, αρχοντικό σκυλολόι με τις παντιέρες τους, τα λάβαρά τους και το βαρύ ατομικό οπλισμό τους.

Απ’ την άλλη οι Καταλανοί, πεζοί κατά το πλείστον, με ελάχιστους ιππείς και ελαφρύ οπλισμό, αλλά έμπειροι, γυμνασμένοι και αποφασισμένοι.

Ο Δούκας των Αθηνών Βάλθερος όρμησε ηγούμενος όλης της στρατιάς των ιπποτών, νομίζοντας εύκολη την ιππική επέλαση στον κάμπο της Κωπαΐδας. Αλλά μόλις οι ιππότες έφτασαν στο μαλακό από την άρδευση έδαφος τ’ άλογά τους, υπό το βάρος της πανοπλίας και των ιππέων τους, βυθίστηκαν στο έδαφος και κυριολεκτικά κόλλησαν στη λάσπη. Όλες οι προσπάθειες τους ν’ αποκολληθούν ήταν μάταιες και επιβάρυναν την κατάστασή τους. Ενώ δε αγωνίζονταν πανικόβλητοι ν’ αποκολληθούν, όρμησαν εναντίον τους οι ελαφρά οπλισμένοι Καταλανοί και αποτελείωσαν όσους είχαν γλιτώσει από τα βέλη τους. Μαζί τους και οι Τούρκοι μισθοφόροι που καρτερούσαν παράμερα, κατά την παγία τακτική τους, να δουν υπέρ ποίου θα έγερνε η μάχη για να ενεργήσουν αναλόγως.

Ο Δούκας των Αθηνών Βάλθερος σκοτώθηκε στη μάχη μαζί με όλους τους ιππότες του και μόνο δύο κατόρθωσαν να διαφύγουν:

«Την ημέραν εκείνη», λέει ο Μύλλερ – «το άνθος των Φράγκων ιπποτών εφονεύθη υπό των ανοικτερμόνων Καταλωνίων, και το δουκάτον απέβη ανυπεράσπιστον λάφυρον των τυχοδιωκτών εκείνων μαχητών».

Για τους Έλληνες, βέβαια, δεν άλλαξε τίποτα. Ορθότερα, εκείνο που άλλαξε ήταν ο δυνάστης.

Η Καταλανοκρατία κράτησε από το 1311 μέχρι το 1388 όπου έληξε, για να περάσει η Ελλάς στα χέρια του Φλωρεντίνου... τραπεζίτη Ατζαϊώλη.

--------

  1. Ν. Μακιαβέλλι: Ο ΗΓΕΜΟΝΑΣ, εκδ. Σκαραβαίος, κεφ. XIII.
  2. Oυΐλιαμ Μύλλερ: «Η Ελλάς επί Ρωμαίων, Φράγκων και Τούρκων», μεταφρ. Σπ. Λάμπρου, τευχ. 8ο, σελ. 21 κ.ε.
Αφήστε σχόλιο...

Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 2487 επισκέπτες και κανένα μέλος