Σε προηγούμενα άρθρα μου είχα αναφερθεί  στον Λυκούργο τον γνωστό νομοθέτη.  Είχα γράψει ότι τους  νόμους του, προτού τους συντάξει και τους φέρει στους συμπατριώτες του στη Σπάρτη, είχε επισκεφθεί την Κρήτη, όπου εκεί είχε μελετήσει και συμβουλευθεί  το δωρικό κρητικό δίκαιο και την γενικότερη κρητική νομοθεσία.
Όταν πολύ αργότερα, ο Πλάτων  αναφέρεται σ’ αυτό το Μινωικό  δημιούργημα,  μιλάει για  ένα ‘’θεϊκό’’ χαρακτήρα των νόμων και μια  άρνηση των Κρητών, να απέχουν από κάθε νεωτερισμό...

Οι νόμοι του Μίνωα


Σε προηγούμενα άρθρα μου είχα αναφερθεί  στον Λυκούργο τον γνωστό νομοθέτη.  Είχα γράψει ότι τους  νόμους του, προτού τους συντάξει και τους φέρει στους συμπατριώτες του στη Σπάρτη, είχε επισκεφθεί την Κρήτη, όπου εκεί είχε μελετήσει και συμβουλευθεί  το δωρικό κρητικό δίκαιο και την γενικότερη κρητική νομοθεσία.

Όταν πολύ αργότερα, ο Πλάτων  αναφέρεται σ’ αυτό το Μινωικό  δημιούργημα,  μιλάει για  ένα ‘’θεϊκό’’ χαρακτήρα των νόμων και μια  άρνηση των Κρητών, να απέχουν από κάθε νεωτερισμό.

Από τότε  ο Πλάτων, σαν παραδειγματικό πρότυπο μιας μελλοντικής πολιτείας, παίρνει εκείνη των Κρητών.  Προσθέτει  και  την απάντηση από διάλογο που είχε με τον  Κλεινία, τον   Κρήτα. «Ναι ο Μίνωας, όπως γράφει  ο Όμηρος, ανέβαινε  κάθε 8 χρόνια στην Ίδη, να συναντήσει  τον πατέρα  του τον Δία, για  να τον συμβουλευτεί για τους νόμους του. Γι΄ αυτό το λόγο,  μπορούμε να πούμε πως εμείς οι Κρήτες,  έχομε την αυστηρότερη διαχείριση της δικαιοσύνης». 

Οι νόμοι του Μίνωα μιλούν,  για ένα σύστημα φυλετικής συγγένειας, πιο αρχαϊκό από εκείνο των Αθηναίων, και για ένα γάμο υποχρεωτικό, για τη θεμελιακή σύσταση της οικογένειας. Ακόμα μιλούν, για φυλετικά  δικαστήρια διαφορών, για  την επίλυση  των διοικητικών και οικονομικών προβλημάτων, μόνο από  αρμοδίους υπαλλήλους των ανακτόρων και των ναών. Ανάμεσα στους Μινωικούς νόμους η φιλοξενία κατείχε ιερή θέση και η παραβίασή της συνεπείγετο ακόμα και την θεϊκή τιμωρία. Η προδοσία επέφερε την ποινή του θανάτου. Η τιμωρία των εγκλημάτων   του κοινού ποινικού δικαίου  ανήκε στη δικαιοδοσία  των γερόντων της φυλής, των βασιλέων ή των ιερέων, εκτός εκείνων που αφορούσαν την προσβολή της  τιμής  που γι’ αυτά η οικογένεια είχε τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο. Απλό παράδειγμα, η δολοφονία του Ανδρόγεω, του γυιού του Μίνωα – εγγονού*-  από τους Αθηναίους, που είχε σαν συνέπεια   την   κρητική εκστρατεία  και υποταγή  των Αθηνών. Οι καταστροφές ήταν τέτοιες και τόσες,  αν κανείς συνυπολογίσει  τις επιπτώσεις λιμού και λοιμού, δηλαδή πείνας και αρρώστιας σε μορφή επιδημίας, που αναγκάστηκαν οι Αθηναίοι να δεχτούν τον συμβουλευτικό χρησμό των Δελφών «Στείλτε βορά στον Μινώταυρο, κάθε χρόνο, 7 νέους και 7 νέες,  αν θέλετε να εξαγνιστείτε για τη δολοφονία του Ανδρόγεω και την εξ αυτής συνεχιζόμενη τιμωρία». Ο σεβασμός στους νεκρούς πιστοποιείται από τα αντικείμενα λατρείας που ανακαλύφθηκαν σε τάφους της τρίτης χιλιετίας, όπως στηρίγματα δοχείων, ειδώλια κ.λ.π. Πίστευαν ότι οι άνθρωποι γεννιώνται και πεθαίνουν για να ξαναγεννηθούν μια μέρα. Και αυτό έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στην δια νόμου συμπεριφορά προς τους νεκρούς.

Έχω στα χέρια μου το βιβλίο ‘’Ιστορία της Κρήτης’’, του Μ. Βερνάρδου, του Κρητός, γραμμένο το 1846, και σε μετάφραση από τα γαλλικά. Εκεί βρίσκεις μια ενδιαφέρουσα αναφορά, -παρμένη από τον ερανιστή συγγραμμάτων Στράβωνα (βιβλ. 1ο σελ.450) - που λέει ότι ‘’σκοπός  των Νόμων του Μίνωα, ήταν η ευτυχία του λαού του, ώστε να μπορέσει να βαδίσει στο δρόμο της αρετής’’.

Ο Μίνωας ήθελε να στιγματίσει την οκνηρή ζωή, την πολυτελή διαβίωση και  την αλαζονία. Ήθελε να εκπαιδεύσει   τον λαό, στην ταπεινοφροσύνη, αλληλοσεβασμό  και ισοτιμία, σε μια προσπάθεια να μειώσει τις οικονομικές αλλά και αιματογενείς διακρίσεις των πολιτών.

 Παράδειγμα τα καθιερωμένα κοινά γεύματα, όπου πλούσιοι και φτωχοί πατρίκιοι και πληβείοι, σε καθημερινή βάση και με έξοδα του δημόσιου ταμείου, έρχονταν σε κοινωνική επικοινωνία και ταύτιση.

 Και αυτό το “κοινόβιο της τραπέζης”, το ανέφερε πολύ αργότερα, με θαυμασμό  ο Αριστοτέλης.

Η νομοθεσία του Μίνωα όμως, δεν σταματούσε  μέχρις εκεί. Κάθε χρόνο  στη γιορτή  του Ερμή, οργανώνονταν  -βάσει  πάντα της θεσπισμένης νομοθεσίας - κοινά γεύματα, που είχαν σαν  ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, την ταξική αντιστροφή και ανατροπή, για εκείνη την ημέρα. Οι  δούλοι και οι υπηρέτες, κάθονταν σε κοινά δημόσια τραπέζια και οι πλούσιοι έκαναν τον περιποιητή και τον σερβιτόρο. Σκοπός απώτερος ήταν,  ο πλούσιος και ο  δεσπότης να νοιώσει από πρώτο χέρι,  τί τραβά κάθε μέρα εκείνος που τον υπηρετεί.

Η εκπαίδευση και μόρφωση των νέων ήταν υποχρεωτική, σε ομαδική κοινωνικά ισότιμη διαβίωση, και με δημόσια δαπάνη. Το ίδιο και η άθληση, δια του νόμου επιβεβλημένη, για όλα τα παιδιά αγόρια και κορίτσια. Σε αγωνίσματα απλά, αλλά και επικίνδυνα όπως τα ταυροκαθάψια** .

Για να αντιμετωπίσει το φαινόμενο της οκνηρίας, είχε οργανώσει με ιδιαίτερη επιμέλεια την γεωργία, όπου παρότρυνε τους νέους. Η ένταξη στο στράτευμα, αποτελούσε ξεχωριστό πόλο έλξης για τους νέους. Στο στρατό, οι νέοι ζούσαν σε κοινόβια, συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα ασκήσεων αλλά και διαπαιδαγώγησης σε  σκληρές συνθήκες επιβίωσης, όπως σε πείνα και  δίψα,  καύσωνα και παγωνιά αλλά και  πορείες στα δύσβατα βουνά του νησιού, κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες. Λόγω του ιδιαίτερου ορεινού χαρακτήρα του νησιού η εκπαίδευση δεν γινόταν στην εκ παρατάξεως στρατηγική, αλλά στις κατά μικρές ομάδες εφορμήσεις, «αιφνιδιαστικά χτυπάς και φεύγεις», αντάρτικου τύπου.  

Υπάρχουν και άλλα εδάφια των νόμων, που αφορούν θέματα αστικού και οικογενειακού δικαίου, που εκτενώς αναφέρονται από τον Πωλ Φώρ,  αλλά ο χώρος ο περιορισμένος του άρθρου δεν επιτρέπει περαιτέρω ανάπτυξη. 

Οι νόμοι του Μίνωα, επί 900 χρόνια διαφέντευαν  και κατέστησαν την Κρήτη «καθέδρα χρηστότητας δικαιοσύνης  και αρετής» όπως δηλώνει ο Πλάτωνας· και της προόδου θα πρόσθετα  εγώ. Όταν τους διάβασα κατάλαβα ότι η αξία τους είναι και διαχρονική.


• Ο Μίνωας, ο Ραδάμανθυς και ο Σαρπηδόνας, ήσαν παιδιά του θεού  Δία. Στο γενεαλογικό δένδρο αναφέρεται  και ο μετέπειτα  Μίνωας ας πούμε ο δεύτερος, που ήταν εγγονός του στην πρώτη σειρά αναφερομένου. Αυτός ήταν Βασιλιάς ονομαστός αλλά όχι θεϊκής καταγωγής,  που κατέστησε όμως την Κρήτη θαλασσοκράτειρα. Ο γυιός του,  ο Ανδρόγεω ήταν αθλητής και μετέβη στην Αθήνα για να συμμετάσχει στους Παναθηναϊκούς αθλητικούς αγώνες. Στην Αθήνα κατηγορήθηκε ότι έκανε παρέα με τον Παλλάδα, αντίπαλο πολιτικό, του βασιλιά  Αιγέα. Συνελήφθη για πιθανή συνωμοσία ανατροπής και θανατώθηκε. Ο Μίνωας εκδικήθηκε τον θάνατο του γυιού του, με νικηφόρο πόλεμο κατά των Αθηνών.          

** Ταυροκαθάψια: επικίνδυνο αγώνισμα ακριβείας. Ο αθλητής έπιανε τον ταύρο από τα κέρατα τη στιγμή που του επιτίθετο  και αιωρείτο με το κεφάλι κάτω, πάνω στην πλάτη του άγριου ζώου, πέφτοντας τελικά όρθιος στα πόδια του, πίσω από τα καπούλια του ζώου.


Βοηθήματα

1) Πώλ Φώρ: “Η καθημερινή ζωή στη Μινωική Κρήτη”. Εκδ. Ωκεανίς 1976

2) Θ. Δετοράκη ‘’Ιστορία της Κρήτης‘’ 1990

3) Β. Βερνάρδου του Κρητός  ‘’Ιστορία της Κρήτης ‘’ εκδ. Ράλλη 1846

4) Εγκυκλοπαίδεια: Πάπυρος, Λαρούς, Μπριττάνικα.

 


Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 620 επισκέπτες και κανένα μέλος