Η σχέση του Διογένη και της Λαΐδας
γράφει ο: Πέτρος Ιωαννίδης
Καθηγητής φιλόλογος του 2ου ΓΕΛ Βούλας

 

«Γηράσκει καί χαλκός πό χρόνου, λλά σόν οτε κδος πς αών, Διόγενες, καθελεῖ· μοῦνος ἐπεί βιοτᾶς αὐτάρκεα δόξαν ἔδειξας θνατοῖς καί ζωᾶς οἶμον ἐλαφροτάταν».

(Διογένης Λαέρτιος, 3ος μ.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, βιβλίο 6ο, 78)

(= Γερνάει και ο χαλκός με το πέρασμα του χρόνου, αλλά τη δική σου δόξα, Διογένη, ούτε η αιωνιότητα δεν θα μπορέσει να αφανίσει· γιατί μονάχα εσύ δίδαξες στους θνητούς το μάθημα της αυτάρκειας και το δρόμο μιας πολύ εύκολης και απλής ζωής).

σχόλιο: Με το παραπάνω επιτύμβιο επίγραμμα τίμησαν οι συμπατριώτες του Σινωπείς τα χάλκινα αγάλματα που κατασκεύασαν προς τιμήν του Διογένη του Κυνικού.

Από το περιεχόμενό του διαπιστώνεται ακόμη και στις μέρες μας, η διαχρονικότητα και η επικαιρότητά του, αφού η απλή, φυσική ζωή του και ο έμπρακτος φιλοσοφικός τρόπος του σκέπτεσθαι έχει επηρεάσει πάρα πολλά κινήματα, ρεύματα, σχολές, συστήματα και δόγματα της σύγχρονης εποχής μας, όπως του αναρχισμού, ασκητισμού, ειρηνισμού, γυμνισμού, χιππισμού, κοσμοπολιτισμού, ηθικισμού, φυσιοκρατίας κ.λπ.

«ες θέατρον εσῄει ἐναντίος τοῖς ἐξιοῦσιν· ἐρωτηθείς δέ διά τί; “τοῦτο”, ἔφη, “ἐν παντί τῷ βίῳ ἐπιτηδεύω ποιεῖν”».

(Διογένης Λαέρτιος, 3ος μ.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, βιβλίο 6ο, 64)

(= μια μέρα έμπαινε σ’ ένα θέατρο αντίθετα προς εκείνους που έβγαιναν· σαν τον ρώτησαν γιατί, “αυτό είναι που σ’ όλη μου του ζωή εξασκούμαι να κάνω· να αντιστέκομαι, να πηγαίνω κόντρα στο ρεύμα”, είπε).

«Τοιατα διελέγετο καί ποιν φαίνετο, ντως νόμισμα παραχαράττων, μηδέν οτω τος κατά νόμον ς τος κατά φύσιν διδούς· τόν ατόν χαρακτρα το βίου λέγων διεξάγειν νπερ καί ρακλς, μηδέν λευθερίας προκρίνων».

(Διογένης Λαέρτιος, 3ος μ.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, βιβλίο 6ο, 71)

(= τέτοια υποστήριζε και είναι ολοφάνερο ότι τα εφάρμοζε, όντως παραχαράσσοντας τις ισχύουσες αξίες με το να μην αναγνωρίζει στις συμβατικότητες το κύρος που αναγνώριζε στους φυσικούς νόμους, και με το να βεβαιώνει ότι ο τρόπος ζωής που εφαρμόζει είναι όμοιος με του Ηρακλή, με το να βάζει την ελευθερία πάνω από κάθε τι).

«ρέσκει δατος (= κυνικος) καί τήν ρετήν διδακτήν εναι καί ἀναπόβλητον ὑπάρχειν· ἀξιέραστόν τε τόν σοφόν καί ἀναμάρτητον καί φίλον τῷ ὁμοίῳ, τύχῃ τε μηδέν ἐπιτρέπειν».

(Διογένης Λαέρτιος, 3ος μ.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, βιβλίο 6ο, 105)

(= υποστήριζαν οι Κυνικοί πως η αρετή είναι διδακτή και ότι μια φορά αν αποκτηθεί, είναι πια αναφαίρετη· ότι ο σοφός είναι άξιος ν’ αγαπάται, είναι αλάθητος και φίλος στον όμοιόν του, και πως τίποτε δεν πρέπει να εμπιστεύεται στην τύχη).

σχόλιο: Η Ηθική των Κυνικών είναι πολύ απλή. Η βασική της έννοια διατυπώνεται στην πρόταση: Μόνο η αρετή είναι αγαθό, μόνο η κακία είναι κακό, όλα τα άλλα είναι αδιάφορα (= ουδέτερα). Γιατί γαθόν (= από-κτημα) για τον άνθρωπο μπορεί να είναι μόνο εκείνο που του ανήκει (οκεον) και τέτοιο είναι μόνο η διανοητική του ιδιοκτησία. Όλα τα υπόλοιπα, περιουσία, τιμή, ελευθερία, υγεία, η ζωή η ίδια δεν είναι καθ’ εαυτά αγαθά. Φτώχεια, δουλεία, αρρώστια, θάνατος, ντροπή δεν είναι καθ’ εαυτά κακά.

Η επεισοδιακή γνωριμία του Διογένη
με το δάσκαλό του Αντισθένη
 

«Γενόμενος δέ Ἀθήνησιν Ἀντισθένει παρέβαλε, τοῦ δέ διωθουμένου διά τό μηδένα προσίεσθαι, ἐξεβιάζετο τῇ προσεδρίᾳ καί ποτε τήν βακτηρίαν ἐπανατειναμένου αὐτῷ τήν κεφαλήν ὑποσχών, “παῖε”, εἶπεν, “οὐ γάρ εὑρήσεις οὕτω σκληρόν ξύλον ᾧ με ἀπείρξεις ἕως ἄν τι φαίνῃ λέγων”. τοὐντεῦθεν διήκουσεν αὐτοῦ καί ἅτε φυγάς ὤν ὥρμησεν ἐπί τόν εὐτελῆ βίον».

(Διογένης Λαέρτιος, 3ος μ.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, βιβλίο 6ο, 21)

(= όταν πήγε στην Αθήνα (ο Διογένης) συνάντησε τον Αντισθένη. Αυτός όμως τον έδιωξε, γιατί δεν δεχόταν κανέναν μαθητή, αλλά μπροστά στην επιμονή του Διογένη υποχώρησε. Όταν κάποτε ο Αντισθένης σήκωσε τη μαγγούρα του, αυτός προτείνοντας το κεφάλι του, του είπε: “χτύπα, δεν θα βρεις τόσο σκληρό ξύλο που θα με κρατήσει μακριά από σένα, όσο θα μου φαίνεσαι πως κάτι λες”. Από κείνη τη στιγμή έγινε μαθητής του, και σαν εξόριστος που ήταν, ρίχτηκε στην απλή ζωή.

σχόλιο: ο Διογένης επιμένων “αντι-σθενικά” κατάφερε στο τέλος να γίνει μαθητής του Αντισθένη και να ξεπεράσει ακόμα και το δάσκαλό του.

Η σχέση του Διογένη και της Λαΐδας
(Κορινθίας εταίρας)
 
«οὐ παντός ἀνδρός ἐς Κόρινθον ἐσθ᾽ὁ πλοῦς».
(Αριστοφάνης, 452-388, Fragment 902,1)
(= δεν μπορεί ο οποιοσδήποτε άντρας να επισκεφθεί την Κόρινθο).
 

Ό,τι ήταν ο Παρθενών για την Αθήνα ήταν η Λαΐδα για την Κόρινθο!

Στο πελατολόγιό της συγκαταλέγονταν τα διασημότερα ονόματα της φιλοσοφίας και των τεχνών (υψηλή κοινωνία) εκτός από τον ανεπηρέαστο και απτόητο Διογένη, που αδιαφορούσε εντελώς γι’ αυτήν. Η Λαΐδα ήταν σοβαρά ενοχλημένη που δεν μπορούσε με τα θεϊκά της κάλλη να τον σαγηνεύσει. Αποφάσισε λοιπόν να τον τιμωρήσει. Γι’ αυτό του πρόσφερε ως δώρο, να περάσει μια νύχτα μαζί της χωρίς την απαιτούμενη αμοιβή.

Ο Διογένης αποδέχτηκε την ευγενική της προσφορά και η συνάντησή τους έγινε σ’ ένα σκοτεινό δωμάτιο. Αντί όμως της Λαΐδας συναντήθηκε με μια κακάσχημη και ηλικιωμένη υπηρέτριά της!

Ο Διογένης (όπως και καθένας στη θέση του) δεν αντελήφθηκε τίποτε και πέρασε τη νύχτα με την άγνωστη γυναίκα. Η Λαΐδα την επομένη ημέρα τον ενημέρωσε για το περιστατικό και τον έκανε “βούκινο” σ’ όλη την Κόρινθο. Ο Διογένης τής έδωσε μια αποστομωτική απάντηση που έμελλε να γίνει παροιμιακή φράση και διεθνές σύνθημα (σλόγκαν)! «Λύχνου σβεσθέντος πσα γυνή Λαΐς», (= στο σκοτάδι, όλες οι γυναίκες είναι Λαΐδες).

Η εταίρα εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από το σπινθηροβόλο πνεύμα του φιλοσόφου και του πρόσφερε μια πραγματική νύχτα μαζί της, χωρίς “χρέωση”.

Ένας απ’ τους πιο τακτικούς πελάτες της ήταν ο φιλόσοφος Αρίστιππος ο Κυρηναίος (435-355), που οι Κορίνθιοι τον κορόιδευαν, γιατί δαπανούσε στην κλίνη της μυθώδη ποσά, αν κι αυτός υποστήριζε πως κατείχε αυτή και δεν κατείχετο υπ’ αυτής: «ἔχω Λαΐδα καί οὐκ ἔχομαι».

Όταν έγινε γνωστό ότι η Λαΐδα προσέφερε δωρεάν (προίκα) το κορμί της στον Διογένη όλοι οι Κορίνθιοι απευθύνθηκαν στον Αρίστιππο και ανέμεναν μια έντονη αντίδραση απ’ τον αδικημένο εραστή - πελάτη. Όμως, προς απογοήτευσή τους, ο Αρίστιππος με εξίσου σαρκαστική φιλοσοφική διάθεση απάντησε πολύ ψύχραιμα και ήρεμα, χαρακτηριστικό των Κυνικών: «την πληρώνω για να ευχαριστεί εμένα και όχι για να μην ευχαριστεί άλλους».

Ο Αρίστιππος ήταν ο ιδρυτής της ηδονιστικής κυρηναϊκής σχολής και ένας από τους εκλεκτότερους θαυμαστές της Λαΐδας.

Συζούσαν για κάμποσο καιρό και την υπερασπίστηκε σθεναρά, όταν κάποιος τον ρώτησε αν ντρεπόταν που ζούσε με μια εταίρα.

Ο Αρίστιππος απάντησε: «Σου φαίνεται περίεργο να ζεις σ’ ένα σπίτι, που πριν από σένα ζούσαν άλλοι;» ή «δεν ταξιδεύεις με πλοίο που ταξίδεψαν κι άλλοι;» «Φυσικά και όχι».

Κατά τον ίδιο τρόπο δεν είναι ντροπή να ‘σαι με μια γυναίκα που είχε σχέσεις και με άλλους - η Εκκλησία όχι του Δήμου, αλλά του Θεού θα τον είχε αφορίσει ως διαπρύσιο κήρυκα του ελευθερίου έρωτα χωρίς να ‘ναι νυμφευμένος με μια οποιαδήποτε γυναίκα και των προγαμιαίων σχέσεων.

Ο κωμικός ποιητής Επικράτης παραλλήλιζε την Λαΐδα με αετό που κατασπαράσσει τα πάντα, όταν είναι νέος και ακμαίος, ενώ όταν γερνάει, δεν μπορεί ούτε καν να τραφεί μόνος του. Μ’ αυτό το δηκτικό σχόλιο επεδίωκε να καυτηριάσει τη ζωή της διάσημης και περικαλλούς εταίρας, η οποία όταν μεγάλωσε, κατάντησε μια φτωχή μαστροπός (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί - Επιτομή, τόμος 2,2 σελ. 107).

Οι Κεφαλλονίτες έχουν μια παροιμία επ’ αυτού του θέματος: «Η πουτάνα σαν γεράσει πέντε τέχνες θε ν’ αλλάξει, ψεύτρα, κλέφτρα, μάγισσα, προξενήτρα και τσατσά».

Ο θάνατός της επήλθε είτε από “πνιγμό” όταν ένα κουκούτσι ελιάς κόλλησε στο λαιμό της, είτε από ανακοπή καρδιάς, κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης.

Ως προς το τέλος της ζωής της υπάρχει μεγάλη σεναριολογία και επικρατεί έντονη σύγχυση και σύγκρουση απόψεων.

Πέτρος Ιωαννίδης
Καθηγητής φιλόλογος του 2ου ΓΕΛ Βούλας
 

* Kοινότοπη συνηθισμένη φιλοσοφία, που δεν διαθέτει πρωτοτυπία και καινοτομία. Φιλοσοφικός λόγος ή σκέψη χωρίς πραγματική αξία.

 

 

Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 570 επισκέπτες και κανένα μέλος