Είναι βέβαιο ότι τον πολιτισμό στην παγκοσμιοποίηση δεν τον διέδωσε ο πόλεμος αλλά το εμπόριο. Οι δρόμοι του εμπορίου και οι έμποροι πάντα στην κορυφή, συνετέλεσαν στην ανταλλαγή ηθών, εθίμων και παραδόσεων ακόμα και στη συναδέλφωση των λαών, με τη θέση ότι οι γύρω από εμάς δεν είναι πάντα βάρβαροι. Η θάλασσα ήταν ο δρόμος και το εργαλείο στα χέρια των αρχαίων Ελλήνων για εμπορική δράση και η αγάπη αυτή προς το υγρό στοιχείο, μεταλαμπαδεύτηκε στη σύγχρονη ναυτιλιακή γενιά...
Αρχαίοι Έλληνες Ποντοπόροι


Είναι βέβαιο ότι τον πολιτισμό στην παγκοσμιοποίηση δεν τον διέδωσε ο πόλεμος αλλά το εμπόριο. Οι δρόμοι του εμπορίου και οι έμποροι πάντα στην κορυφή, συνετέλεσαν στην ανταλλαγή ηθών, εθίμων και παραδόσεων ακόμα και στη συναδέλφωση των λαών, με τη θέση ότι οι γύρω από εμάς δεν είναι πάντα βάρβαροι. Η θάλασσα ήταν ο δρόμος και το εργαλείο στα χέρια των αρχαίων Ελλήνων για εμπορική δράση και η αγάπη αυτή προς το υγρό στοιχείο, μεταλαμπαδεύτηκε στη σύγχρονη ναυτιλιακή γενιά.
Σιγά σιγά, ο Εύξεινος Πόντος ήρθε κοντά στις Ηράκλειες Πύλες του Γιβραλτάρ. Έτσι άρχισε και το χτίσιμο της μεγάλης Ελλάδας, στη Βόρεια Αφρική, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, στα πλούσια παράλια και χώματα της Ιωνίας και λοιπής Μικράς Ασίας αλλά και Σικελίας και Ιταλίας. Εκεί οι Έλληνες θαλασσοπόροι φέρνουν και δανείζονται πολιτισμό, φέρνουν την Ελληνική σκέψη και δηλώνουν το στίγμα και την ενεργή παρουσία τους.
Απάγγιοι κόλποι, λιμάνια και βραχώδεις κορυφές, ύπουλα κρυμμένες κάτω από την ίσαλο γραμμή γίνονται φιλικοί, γνώριμοι στο διάβα τους και οι τοπικοί αναπάντεχοι αέρηδες καθίστανται ούριοι. Πόλεις ιδρύονται, πόλεις χτίζονται.Το χώμα το Ελληνικό παντρεύεται με το ξένο μαζί με τη φυλετική φύτρα.
Οι Έλληνες ταξιδεύουν. Πώς όμως;
Γνώσεις σχετικές με τα αρχαία σκάφη αντλούμε από ιστορικά γραπτά, απεικονίσεις αγγείων και γλυπτά ομοιώματα που φτάνουν στα χέρια μας.
Πρώτοι ποντοπόροι Έλληνες ήταν οι Μινωΐτες. Θαλασσοπόροι και θαλασσοκράτορες όπως αναφέρονται από τον Θουκυδίδη. Πρώτος βασιλιάς που φτιάχνει στόλο πολεμικό και όχι μόνο, είναι ο Μίνωας. Μάρτυρες, αδιάψευστοι της γνωριμίας του αυτής με το θαλάσσιο στοιχείο, είναι οι αχινοί, τα χελιδονόψαρα, τα χταπόδια, τα δελφίνια, που έγχρωμα θαυμάζονται στα μισοσπασμένα αγγεία και στις τοιχογραφίες της Κνωσού.
Μίλησα για πολεμικό στόλο, ο Γάλλος Ζαν Μεϊρά, στο βιβλίο του γράφει σχετικά με αυτόν τον αρχαίο στόλο. Μας λέγει ότι ο πολεμικός  προορισμός, δεν ήταν ο αυτοσκοπός. Κύριο πρώτιστο βάρος έφερε ο αγώνας για την διατροφική επιβίωση: ψάρεμα και εμπόριο. Μετά στη σειρά, η πειρατεία και ο πόλεμος. Η σειρά αυτή δεν ήταν πάντοτε η ίδια. Η επείγουσα ανάγκη έδινε την ανάλογη προτεραιότητα, η την ανατροπή της.
Αναζητώ να βρώ, το πως ήταν φτιαγμένο το Μινωϊκό πλοίο. Σχετικά στοιχεία από Μινωϊκά ναυάγια δεν έχουμε, από όσο μπόρεσα να βρω. Σε αγγεία του 2800 π.χ. που ανακαλύφθηκαν στην Σύρο και σε τοιχογραφίες στη Θήρα, είδαμε αναπαραστάσεις από πρωτόγονες βάρκες και σκάφη της εποχής. Μια φαρδιά σανίδα, και από μια στενότερη στερεωμένη στο κάθε της πλάι. Μια πλώρη προβάλει σαν έμβολο με μορφή ψαριού. Αυτή η ιχθυόμορφη διακόσμηση του εμβόλου, παραπέμπει σε κάποιο τοτέμ ή γούρι. Στα μετέπειτα χρόνια γοργόνες και κορμοί γυναικών ή κεφαλές ζώων, κοσμούσαν κατά την αρχαία απομίμηση τις πλώρες των ναυτικών πλοίων.
Στην Κρήτη βρέθηκε ένα πήλινο ομοίωμα αρχαίας βάρκας. Από το εύρημα αυτό μαθαίνουμε πως το σκάφος τώρα είναι κοίλο, στρογγυλεμένο, καταλληλότερο για πλεύση, ακόμα και κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες. Σε σφραγιδόλιθους του 2000 π.χ. βρίσκομε πάλι χαραγμένα καράβια με κατάρτια, σχοινιά και πανιά με την εικόνα του εμπορικού.
Τα πλοία αυτά φαίνεται ότι δεν σταματούσαν να ταξιδεύουν. Δείγματα από Μινωϊκά κρητικά αγγεία που ανακαλύπτονται συνεχώς στη Μικρά Ασία, Σικελία, Ιταλία ακόμα και Μακεδονία και Αίγυπτο επιβεβαιώνουν τα παραπάνω. Αξίζει να αναφέρω ότι σε τοιχογραφίες της Αιγύπτου βλέπουμε Αιγύπτιες γυναίκες με Μινωϊκές φούστες, που ήταν και η μόδα της εποχής.
Στη χρονική διαδρομή, οι Αχαιοί ναυτικοί έρχονται στην Κρήτη κατακτητές με το δικό τους στόλο. Ο Όμηρος δεν περιγράφει τα πλοία του Αγαμέμνονα. Για να μην μας δίνει κάποια σχετική πληροφορία για την μορφή και την κατασκευή, προφανώς αυτά τα πλοία ήταν φτιαγμένα πάνω στα Μινωϊκά πρότυπα. Ο Άγγλος συγγραφέας Έρνλ Μπραντφόρντ, στο βιβλίο του “Ξαναβρίσκοντας τον Οδυσσέα” προσπαθεί να μας δώσει μία έμμεση κατά συμπέρασμα περιγραφή του πλοίου του βασιλιά της Ιθάκης. Το  σκάφος που πέρασε από τους Λαιστρυγόνες, την Σκύλα και Χάρυβδη με τον Οδυσσέα στο τιμόνι, πρέπει να ήταν μικρό ευέλικτο, καλοζυγισμένο, με μάλλον δέκα κουπιά σε κάθε πλευρά, με πανιά από πάπυρο και ένα κατάρτι κινητό. Ακόμη πρέπει να ήταν χωρίς καρίνα, για να καταφέρνει να αράζει σε ρηχές αμμουδιές.
Σε κάποιο χρόνο, Δωριείς δεν αργούν να κάνουν την παρουσία τους. Τα Μινωϊκά και Αχαϊκά πλοία φαίνεται ότι πλέον ανήκουν στο παρελθόν.
Τώρα τα Δωρικά σκάφη είναι σκαμμένοι κορμοί, σε μορφή μονόξυλης πιρόγας.
Μαζί με τα σκάφη και η τέχνη του ψαρέματος δίνει την εξέλιξή του. Το φως του δαυλού, σαν σύγχρονο πυροφάνι, ελκύει τα ψάρια στη επιφάνεια. Ένα παρελκυστικό δόλωμα, μίγμα από σμύρνα και κρασί ρίχνεται στη θάλασσα.
Ιδρύονται ιχθυοτροφεία και συναγωνίζονται στο εμπόριο των ψαριών τους Φοίνικες. Στο όλο εμπόριο υπάρχει και διαφήμιση των τοπικών προϊόντων. Η Ερέτρια χαράζει στα νομίσματά της το καλαμάρι και η Κύζικος ένα τόνο.
Στη θάλασσα με τους Φοίνικες, ο συναγωνισμός είναι σκληρός. Οι Φοίνικες δεν ήταν ποτέ φιλικοί στους Έλληνες. Ο Όμηρος τους αποδίδει «μαστοριά στο δόλο και στο ψέμα» και ο Σοφοκλής μας μιλά «για κάπηλους Σιδωνείους».
Οι Φοίνικες οργώνουν τις θάλασσες και μισθώνουν τον στόλο τους στους Αιγύπτιους, στους Εβραίους, στους Πέρσες, για πόλεμο ή για εμπόριο. Μεταφέρουν κοιτάσματα χαλκού από την Κύπρο, μελετούν τον φυσικό πλούτο της θάλασσας, μεταφέρουν κοράλλια και μαργαριτάρια από την Ερυθρά θάλασσα. Εμπορεύονται αλάτι από την Νεκρά Θάλασσα, παστώνουν ψάρια και εκμεταλλεύονται την πολύτιμη πορφύρα.
Σε αυτό το συναγωνισμό, οι Έλληνες έρχονται αντίπαλοι με πλοία που φτάνουν τα σαράντα μέτρα και έχουν για πρώτη φορά καρίνα. Μπροστά στη νέα ναυπηγική τεχνολογία, τα λιμάνια προσαρμόζονται. Το 744π.χ. οι Συρακούσιοι φτιάχνουν καινούργια λιμάνια και μόλους κατάλληλα για αγκυροβολία, ακολουθούν ο Πειραιάς, η Μασσαλία και η Αλεξάνδρεια.
Αυτή η ζωή των τολμηρών ποντοπόρων της αρχαιότητος που με τόσο μικρό ναυτικό εξοπλισμό αλλά με πολύ αγάπη, για περιπέτεια και γνώση για τη θάλασσα κυριάρχησαν στα Ελληνικά νερά, δεν έχει φωτιστεί πλήρως ακόμα.



––––––––––––––––––
Βοηθήματα
1. Jean Meirat ,’’Marines antiques de la Mediterranee’’, Paris ,Fayard,1964
2. Ernle Bradford,’’Ulysses Found ‘’,London , Hodder and Stoughton ,1963
3. John Boardman ,’’The Greeks Overseas’’,London, Penguin 1964
4. Καραπαναγιώτη Ελένη ,’’Έλληνες Ποντοπόροι ‘’,Εφημερίδα :Το Βήμα
5. Προσωπικό αρχείο Γ.Λεωνιδάκη
6. Εγκυκλοπαίδεια :Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα


Προτεινόμενο Video

Προτεινόμενο Άρθρο

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 994 επισκέπτες και κανένα μέλος