«τίς εδαίμων, τό μέν σμα γιής, τήν δέ ψυχήν επορος, τήν δέ φύσιν επαίδευτος»

 

«Το μένοι πλῆθος καί τό εἶδος τῆς τοιαύτης ἀρχῆς οὐ τό αὐτό πάντες λέγουσιν· ἀλλά Θαλῆς μέν ὁ τῆς τοιαύτης ἀρχηγός φιλοσοφίας ὕδωρ εἶναί φησιν· (διό καί την γῆν ἐφ᾽ὕδατος ἀπεφαίνετο εἶναι), λαβών ἴσως τήν ὑπόληψιν ταύτην ἐκ τοῦ πάντων ὁρᾶν τήν τροφήν ὑγράν οὖσαν καί αὐτό τό θερμόν ἐκ τούτου γιγνόμενον καί τούτῳ ζῶν (τό δ᾽ἐξ οὗ γίγνεται, τοῦτ᾽ἐστίν ἀρχή πάντων). Διά τε δή τοῦτο τήν ὑπόληψιν λαβών ταύτην, καί διά τό πάντων τά σπέρματα τήν φύσιν ὑγράν ἔχειν, τό δ᾽ὕδωρ ἀρχήν τῆς φύσεως εἶναι τοῖς ὑγροῖς».

(Aριστοτέλης, 384-322, “Μετά τα Φυσικά”, 983b, 22-32)

[= όσον όμως αφορά τον αριθμό και το είδος αυτών των υλικών αρχών δεν είναι όλοι σύμφωνοι· ο Θαλής ο ηγέτης της εν λόγω φιλοσοφικής κατεύθυνσης υποστηρίζει ότι πρώτη αρχή είναι το ύδωρ (γι’ αυτό και αποφαίνεται πως η γη κείται επί του ύδατος), σχηματίσας πιθανώς τη γνώμη αυτή από το ότι είδε υγρή την τροφή όλων και από το ότι και το ίδιο το θερμό γεννιέται από το υγρό και ζει απ’ αυτό (αλλά αρχή όλων είναι φυσικά αυτό από το οποίο γεννιούνται τα πάντα). Απ’ αυτά λοιπόν έχει σχηματίσει τη γνώμη του και από το ότι τα σπέρματα είναι εκ φύσεως υγρά και αρχή της φύσεως των υγρών είναι το ύδωρ].

 
«Τόνδε Θαλῆν Μίλητος Ἰάς θρέψασ᾽ἀνέδειξεν ἀστρολόγον πάντων πρεσβύτατον σοφίῃ»
(Διογένης Λαέρτιος, 3ος π.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, 34, 10-11)
(= αυτόν εδώ τον Θαλή τον ανέδειξε η Ιωνική Μίλητος, αφού τον ανέθρεψε, ως τον αρχαιότερο αστρονόμο απ’ όλους στη σοφία).

 

«τί δῆτ᾽ ἐκεῖνον τόν Θαλῆν θαυμάζομεν;»
(Αριστοφάνης, 445-386, “Νεφέλες”, 180 στιχ.)
(= γιατί λοιπόν θαυμάζουμε τον γνωστό Θαλή;)
ΣΧΟΛΙΟ: Ο Θαλής έχαιρε θαυμασμού και εκτιμήσεως απ’ όλους για τη σοφία του.

 

«Δικαίαρχος δέ τέσσαρας ὡμολογημένους ἡμῖν παραδίδωσι, Θαλῆν, Βίαντα, Πιττακόν, Σόλωνα».
(Διογένης Λαέρτιος, 3ος π.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, 41)
(= Ο Δικαίαρχος μάς αναφέρει τέσσερις σοφούς που είναι αναγνωρισμένοι απ’ όλους· τον Θαλή, τον Βίαντα, τον Πιττακό και τον Σόλωνα).

 

ΘΑΛΗΣ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ

 

«λληνες δέ οτε παρ’ Αἰθιόπων οὔτε παρ᾽Αἰγυπτίων ἀστρολογίης πέρι οὐδέν ἤκουσαν, ἀλλά σφίσιν Ὀρφεύς ὁ Οἰάγρου καί Καλλιόπης πρῶτος τάδε ἀπηγήσατο, οὐ μάλα ἐμφανέως, οὐδέ ἐς φάος τόν λόγον προήνεγκεν, ἀλλ᾽ἐς γοητείαν καί ἱερολογίην, οἵη διανοίη ἐκείνου».
(Λουκιανός ο Σαμοσατεύς, 125-180, “Περί της Αστρολογίης, 10)
 

(= Οι Έλληνες ούτε από τους Αιθίοπες ούτε από τους Αιγυπτίους διδάχτηκαν κάτι για την αστρονομία, μα πρώτος ο Ορφέας ο γιος του Οιάγρου και της Καλλιόπης τούς την δίδαξε, όχι βέβαια ολοφάνερα, μήτε και διαφώτισε πολύ την ανακάλυψή του, μα συγκάλυψε τη διδασκαλία του με θαύματα/γοητείες και θεολογικά μυστήρια / ιερά πράγματα, για να υποστηρίξει τους σκοπούς του).

Ιδρυτής της Αρχαίας Ελληνικής Αστρονομίας θεωρείται ο Θαλής ο Μιλήσιος, γνωστός επίσης ως ιδρυτής της Ιωνικής Σχολής της Μιλήτου.

Στα επιτεύγματά του περιλαμβάνονται η πρόβλεψη της έκλειψης του ηλίου την 28η Μαΐου του 585, κατά το Ιουλιανό ημερολόγιο, το αποτέλεσμα της οποίας ήταν να σταματήσει ο πόλεμος μεταξύ Λυδών και Μήδων.

Ανακάλυψε την Μικρή Άρκτο, σημαντικό αστερισμό του Βορείου ημισφαιρίου, του οποίου ο τελευταίος αστέρας, ο Πολικός χρησιμεύει για τον εντοπισμό του Βορρά.

Ο Καλλίμαχος αναφέρει στους “Ιάμβους” του: «Καί τῆς Ἁμάξης* ἐλέγετο σταθμήσασθαι τούς ἀστερίσκους, ιἧ πλέουσι Φοίνικες».
(Διογένης Λαέρτιος, 3ος π.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, 23)
(= διαδιδόταν πως μέτρησε / υπολόγισε την πορεία των μικρών αστέρων της Άμαξας* την οποίαν οι Φοίνικες την έχουν ως οδηγό τους στη θάλασσα).
 

ΣΧΟΛΙΟ: Φανταστείτε πόσο βοήθησε τους “μεγάλους” θαλασσοπόρους Φοίνικες ο Θαλής με αυτήν του την εφεύρεση για να προσανατολίζονται όταν ταξίδευαν και να φτάνουν στον προορισμό τους χωρίς να χάνονται.

Ο Θαλής συνέγραψε δύο πραγματείες “Περί Τροπής” (Ηλιοστάσιο) και “Περί Ισημερίας”.
«δοκεῖ δέ κατά τινας πρῶτος ἀστρολογῆσαι καί ἡλιακάς ἐκλείψεις καί τροπάς προειπεῖν».
(Διογένης Λαέρτιος, 3ος π.Χ., “Βίοι Φιλοσόφων”, 23)

(= Φαίνεται πως είναι ο πρώτος που ασχολήθηκε με την αστρονομία, ο πρώτος που προανήγγειλε εκλείψεις ηλίου και καθόρισε τα ηλιοστάσια).

Οι εκλείψεις του ηλίου παρουσιάζονται σε περιόδους 223 σεληνιακών κύκλων.

Πρώτος αυτός καθόρισε τη διαδρομή του ήλιου και της σελήνης παρατηρώντας πως η φαινομένη διάμετρος του ηλίου και της σελήνης συγκριτικά με τη φαινομένη τροχιά τους είναι το εν επτακοσιοστό εικοστό μέρος (1/720).

Πρώτος ονόμασε την τελευταία ημέρα του μήνα τριακοστή, ακόμη υπολόγισε τη διάρκεια του έτους σε 365 ημέρες κατανέμοντάς τες σε 30 το μήνα, και το χώρισε σε εποχές.

Η πιο λαμπρή ανακάλυψη / έμπνευση του Μεγάλου σοφού Θαλή:
«Θαλῆς γεώδη μέν ἔμπυρα δέ τα ἄστρα».
(Πλούταρχος, 50-120, “Περί αρεσκόντων τοις φιλοσόφοις”, 888d,5)
 
«Θαλῆς γεώδη τήν σελήνην ἀπεφήνατο».
(Αέτιος ο Αντιοχεύς, Δοξογράφος, 1ος ή 2ος μ.Χ., “Ξυναγωγή περί αρεσκόντων”, σελ. 356, 14)
 
«Θαλῆς γεώδη τόν ἥλιον».
(Ιωάννης Στοβαίος, 5ος μ.Χ., “Ανθολόγιο”, βιβλίο Α’, 25, 3b, 2)
 
Ο Θαλής θεωρούσε πως οι διάφοροι κόσμοι και οι αστέρες του σύμπαντος σύγκεινται από τα ίδια στοιχεία, όπως και η γη.
 

Αυτό επικυρώθηκε μόλις τον 19ο αιώνα από τη μεγάλη φασματοσκοπική ανακάλυψη του Γκούσταβ Ρόμπερτ Κίρχοφ (1824-1887), Γερμανού φυσικού. Το 1854 μαζί με τον Ρόμπερτ Μπούνσεν επινόησαν τη φασματική ανάλυση και μελέτησαν τη σύνθεση του Ήλιου.

Επίσης ήταν ο πρώτος που ερμήνευσε τις μαύρες κηλίδες που εμφανίζονται στο φάσμα του.


* Ενισμός = θεωρία αποδεχόμενη μία μόνο αρχή ή ύλη στη βαθύτερη ουσία των όντων, ότι δηλαδή τα πάντα στον κόσμο αποτελούν ενότητα κατά την προέλευση, τη σύσταση και την ύπαρξή τους. Ή ότι η ουσία αυτή συνίσταται από ένα βασικό συστατικό.

* Δυϊσμός = Θεωρία κατά την οποία η πραγματικότητα - κοσμολογική, κοινωνική, θρησκευτική - καθορίζεται από δύο θεμελιακές και αντίμαχες μεταξύ τους ουσίες, δυνάμεις.

* Πλουραλισμός = θεωρία που αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει τον κόσμο με αναγωγή σε πολλαπλές και ανεξάρτητες οντότητες και αρχές. Θεωρία αποδεχόμενη όχι μία αλλά πολλές βασικές αρχές, ουσίες ή νόμους της πραγματικότητας.

* Άμαξα = σύνολο αστέρων που φαίνεται στον ουρανό να σχηματίζει άμαξα.

Πέτρος Ιωαννίδης
Καθηγητής φιλόλογος του 2ου ΓΕΛ Βούλας
 
 

Προτεινόμενο Video

Προτεινόμενο Άρθρο

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 1002 επισκέπτες και κανένα μέλος